Category Archives: DBH-2

Karbono zuntzezko hondakinen % 100 birziklatzeko metodoa

Euskal Herriko Unibertsitateko Ingeniaritza Kimikoa eta Ingurugiroa Saileko ikertzaileek, karbono zuntzezko materialen hondakinen %100 birziklatzeko metodo bat patentatu dute.

hands-952510_1280
Irudia: Airbus eta Boeingen azken bi modeloen pisuaren % 50 baino gehiago karbono zuntzezko konpositezkoa da.

Gaur egun izugarri erabiltzen dira konpositeak edo karbono zuntzez osatutako materialak, besteak beste aireontziak, aerosorgailuen palak, kirol artikuluak eta automobilak fabrikatzeko. Izan ere, materialok metal askoren propietate oso antzekoak dituzte, eta, gainera, ez dira batere astunak. Hori dela eta, urte hauetan sekulako gorakada izan du material horien erabilerak. Merkatuko azterlan guztien arabera, hurrengo urteetan ia-ia esponentzialki egingo du gora konpositearen erabilerak.

Material horiek erabiliz gero, hondakinak sortzen dira; hondakinok hegazkinen, aerosorgailuen eta abarren osagaiak fabrikatzetik sor daitezke, edo materialen balio bizitza amaitzen denean ere bai (adibidez, karbono zuntzez osaturiko hegazkin zatiak birziklatzean).

Karbono zuntzezko konpositeen osagai nagusiak karbono harizpiak dira, erretxina batekin inpregnatuak eta aglomeratuak. Material horiek birziklatzea ez da batere erraza, hiru arrazoi nagusi direla azaltzen du Isabel de Marco ikertzaileak:

  1. “material gehien-gehienak erretxina termoegonkorrez osatuta daude, hau da, ez dira urtzen beroa aplikatuta, eta, beraz, ezin dira berriz moldatu”;
  2. “askotariko osagai ugariz osatuta daude (erretxina, zuntzak, betetzeko gehigarriak…)”;
  3. “nahasita egon daitezke, edo beste material batzuk eduki (metalezko tartekiak, film termoplastiko babeslea, pinturak, etab.)”.

Enpresa mundura bideratu nahian

Karbono hutsezko zuntza oso-oso garestia da merkatuan. Horregatik, zuntzak berreskuratzeko instalazio batzuk hasi dira eraikitzen, zuntz horiek birziklatu eta konposite berriak lortzeko asmoarekin, “baina oraindik ere ikertzen dabiltza”. Instalazio horietan, zuntzak erretxinatik bereizten dira prozesu termiko baten bidez (pirolisia). Zehazki, erretxina deskonposatu eta lurrunak eratzen dira; hala, zuntzak matrizetik aske gelditzen dira, eta berreskuratu egin daitezke. Fabrika horietan, erretxinaren deskonposizioak sortutako lurrunak errausketaren bitartez ezabatzen dira; haien balioa, beraz, ez da aprobetxatzen, eta horrek isuri kutsatzaileen arazoa ekartzen du.

UPV/EHUko ikertaldeak argitaraturiko patenteak metodo bat zehaztu du lurrun horiek tratatu eta hidrogeno proportzio handiko gas baliotsu bat lortzeko, eta, ondoren, konposatu hori bereizi eta saldu ahal izateko. “Hidrogenoa etorkizuneko erregaia izango da, ez duelako kutsatzen: hidrogenoa erretzean, ura baino ez da sortzen. Gainera, sintesi kimikorako erabil daiteke hainbat eta hainbat aplikaziotan”, esan du De Marcok.

Horrenbestez, metodo patentatu horri esker, erretxina polimerikoari balioa eman dakioke, eta ez soilik karbono zuntzezko erretxinari, gaur egun egiten den moduan. Beraz, metodo horrek gaur egungo teknika hobetuko du, eraginkorrago eta iraunkorrago eginda. “Metodoa hondakin konpositeak tratatzeko egungo fabriketan instala liteke, edo diseinu berrietan txertatu. Aurretik egin dugun balantze ekonomikoaren arabera, hidrogenoa eta berreskuraturiko karbono zuntzak saltzeko prezioak errentagarri bihurtzen du prozesua”, azaldu du Alexander Lopez-Urionabarrenecheak, ikerlanaren zuzendariak.

Patentea interesgarria izan daiteke, batetik, karbono zuntzezko konpositeekin fabrikaturiko materialak egiten dituzten enpresentzat, euren hondakinak kudeatzeko, eta, bestetik, hondakinak kudeatzen dituzten enpresentzat. “Patenteari diru etekina atera ahal izateko, are gehiago sakondu behar da laborategiko ikerketan, eta eskala aldaketaren inguruko azterlan bat egin. Taldea hasia da prozesuan interesa duen enpresa batekin hizketan”, adierazi du Lopez-Urionabarrenecheak.

Iturria: Zientzia Kaiera

Aire garbigailu erraldoia

Smog Free Tower eraikinak aireko partikula kutsakorrak xurgatzen ditu, eta hondakin horietan metatutako karbonotik abiatuta, bitxiak sortzeko aukera ematen du. Ordu betean 30.000 metro kubiko aire garbitzen dituela diote proiektuaren sustatzaileek. Rotterdamen jarri dute lehen prototipoa, eta Txinara eramango dute irailean.

Iazko irailetik, zazpi metroko eraikin berezi bat dago Rotterdamgo (Herbehereak) parke publiko batean. Smog Free Tower du izena. Garai batean batez ere Londresko laino toxikoari erreferentzia egiteko erabiltzen zen smog anglizismoa, baina tamalez, gaur egun munduko makina bat hiri industrializaturi aplika dakioke. Hain zuzen ere, laino toxikorik gabeko dorre hau aire garbigailu erraldoi baten modukoa da, bertan dauden partikula kutsakorrak xurgatu egiten baititu. Datorren irailean Beijingera (Txina) eramango dutela dago aurreikusita.

Zazpi metroko luzera eta hiru metro eta erdiko zabalera duen modulu multzoak osatzen du dorrea. Daan Roosegaarde diseinatzaile herbeheretarraren proiektua da, eta Bob Ursem Delfteko Teknologia Unibertsitateko ikertzailearen patente bat du oinarri. Funtsean, ospitaletan aurki daitezkeen aire garbigailu modernoen moduan funtzionatzen du, baina kalean eta eskala handian erabilgarria izateko moduan prestatu dute. Horrenbestez, ionizagailu bat da: elektrizitatearen bitartez, ioi negatiboak sortzen ditu, eta horiek airean dauden partikula kutsakorrak harrapatu eta dorrera eramaten dituzte, xurgagailu erraldoi bat balitz bezala.

Irudia: Rotterdamen jarri dute gisa honetako lehen dorrea. (Argazkia: Studio Roosegaarde)

Irudia: Rotterdamen jarri dute gisa honetako lehen dorrea. (Argazkia: Studio Roosegaarde)

Lehen emaitzek erakutsi dutenez, ordu betean 30.000 metro kubiko aire garbitu ditzake eraikinak, elektrizitatean 1.400 watt baino gutxiago baliatuta (tearentzat ura berotzeko erabiltzen diren gailu elektriko txiki horien pare).

Gainera, airea garbitu ez ezik, xurgatutako partikula zikinak berrerabili egiten dituzte proiektu honetan. Izan ere, nagusiki karbonoz osatuta dagoen laino toxikoaren arrastoetatik abiatuta, bitxiak sortzen dituzte. Behin dorrearen barruan metatuta,partikulak konprimatu egiten dituzte presio handiaren pean, eta hala sortzen dituzte Smog Free eraztunak eta bestelako bitxiak. Hain zuzen, karbonotik diamantea sortzeko trantsizioaren antzera, baina prozesua asko bizkortuta. Proiektuaren arduradunek diotenez, pieza hauetako bakoitza garbitutako mila metro kubiko aireren emaitza da.

 

Smog Free proiektuaren berri ematen duen bideoa, ingelesez

Horrenbestez, aire garbigailu erraldoi hau Txinara iritsiko da datorren irailean, eta litekeena da etorkizunean Mexiko Hiria, Paris edo Los Angeles bezalako hiri handietan erakusgai jartzea.

Ez da harritzekoa gisa honetako ekimenek hainbesteko interesa piztea. Izan ere, Munduko Osasun Erakundeak ezarritako marra gorria gainditzen duen airea arnasten du zonalde urbanoetan bizi den populazioaren %80ak baino gehiagok. Egoera bereziki kezkagarria da Mediterraneo ekialdean eta Asia hego-ekialdean, behe edo erdi mailako diru sarrerak dituzten herrialdeetako hirietan: erakundeak ezarritako muga hamar aldiz gainditzen dute toki batzuetan. Aire kutsadura oso arriskutsua da osasunarentzat, eta munduan hiru milioi heriotza goiztiar eragiten dituela uste da urtero. Smog Free Tower delakoak aletxoa jarri nahi du, arazo larri honi irtenbideak ematen haste aldera.

Iturria: Zientzia Kaiera, Amaia Portugal (@amaiaportugal)

Lurperatutako karbono dioxidoa harri bihurtzea lortu dute lehen aldiz

Islandiako planta esperimental batean erdietsi dute. Berotze globalari aurre egiten lagun dezakeela adierazi dute. Euskal Herritik 50 bat kilometrora, martxan dago antzeko esperimentu bat

Sandra Snaebjornsdottir ikertzailea, lortu duten materiala erakusten.
Argazkia: KEVIN KRAJICK/LAMONT-DOHERTY EARTH OBSERVATORY

Islandiako lur azpian artifizialki lurperatutako karbono dioxidoaren %95 harri bilakatzea lortu du nazioarteko zientzialari talde batek, Science aldizkarian asteon argitaratutako ikerketa baten arabera. Bi urtean baino gutxiagoan bilakatu da mineral edo karbonato lurpean gordetako karbono hori, orain arte horretarako ehunka urte beharrezkoak zirela uste bazen ere.

Reykjavik, Islandiako hiriburua, elektrizitatez hornitzen duen Hellisheidiko zentral geotermikoan sortutako gasak erabili dituzte esperimenturako. Zentral horrek sumendietako beroa erabiltzen du energia lortzeko, baina bidean karbono dioxidoa (CO2) eta azido sulfhidrikoa ere (H2S) sortzen ditu. Gas horiek urarekin nahastu ondoren, 400 eta 800 metro sakon injektatu dituzte, basaltoz osatutako geruza batean. Prozesua benetan gauzatu dela ziurtatzeko, putzuak eta uraren karbono isotopoetan izandako aldaketak aztertu dituzte.

Gizakiak isuritako karbono dioxidoa lurperatzeko ideia aspaldikoa da, eta martxan da leku askotan. Gehienetan, petrolio ustiaketa hobetzeko erabili izan da; baina, azken urteetan, geoingeniaritzari lotutako proiektuetan erabili da, batez ere. Horien asmoa berotze efektua gutxitzea da, gizakiak isuritako karbono dioxidoa, atmosferara bidali beharrean, lurpera eramateko. Karbonoaren harrapaketa eta biltegiratzea deritzo teknika horri, bainakarbonoaren bahiketa ere esaten zaio.

2012an hasi zen CarbFix izeneko esperimentua. Hasierako lehen zantzu positiboak ikusita, 2014tik aurrera 5.000 tona CO2 lurperatu dituzte urte bakoitzeko. Uda honetatik aurrera lurperatutako karbono kopurua bikoiztuko dute.

Gakoa basaltoan dago, Southamptongo Unibertsitateko ikertzaile Juerg Matterrek azaldutakoaren arabera. «Harri bolkaniko hau iragazkorra eta porotsua da, eta kontinente guztietan aurkitu daiteke: Ameriketako Estatu Batuetako ipar-mendebaldean eta hego-ekialdean, Indiako Dekkan lurraldean, Italiako Apeninoetan, Errusian, Hegoamerikan eta Australian, besteak beste». Ozeanoetako zoru gehiena basaltoz osatuta dago.

«Funtsean, karbonoa berriro ere kareharri bilakatzen da», nabarmendu du adituak. «Uretan disolbatutako karbono dioxidoak azido karbonikoa sortzen du, eta azido horrek basaltozko arrokan egon ohi den kaltzioaren eta magnesio silikatoen kontzentrazioa eragiten du».

Arrisku «gutxienekoa»

Prozesu hau ekonomikoki eusteko modukoa izan daitekeela uste du Matrerrek. «CO2 tona bakoitzeko 17 dolar xahutzen direla kalkulatu dugu». Haren arabera, nazioartean klima aldaketari aurre egiteko sinatutako hitzarmenen ondoren, karbono dioxidoa isurtzeagatik ordaindu behar bada, bideragarria izango da hori lurpean gordetzea.

Egon litezkeen arriskuez galdetuta, irmo azaldu da Matter. «Gure biltegiratze teknikaren arriskua, luzera begira ere, gutxienekoa da. Ingurumenari kalterik egiten ez dioten mineral bihurtzen ditugu CO2 isurketak».

Gure artean horrelako proiekturik egin ez bada ere, Euskal Herritik 50 bat kilometrora martxan da karbonoa bahitzeko beste esperimentu bat. Ciuden fundazioak horretara bideratutako planta bat du Hontomin udalerrian (Burgos, Espainia). Lehen injekzioak 2014an hasi ziren, eta ehunka karbono tona lurperatu zituzten. Fundazioko bozeramaile batek adierazi zuenez, baina, horien inguruko xehetasun gehiagorik ez zuten eman orduan. Bi urte pasatuta, proiektua zinetan kinka larrian dago, finantzaketa arazoak direla eta.

Hontomingo lurpeko arrokak ikertu ditu Aberdeengo Unibertsitateko (Erresuma Batua) ikertzaile Juan Alcaldek. Geologo hori proiektuaren segurtasunaz mintzatu da.

«Duela urte asko erabiltzen da teknologia hau mundu osoan petrolioaren berreskurapena hobetzeko, eta teknologia segurua da», nabarmendu du.

Alcaldek adierazi duenez, Karbono dioxidoa lurpean aurkitu daiteke era naturalean, hala nola ura, petrolioa, metanoa eta antzeko beste fluido batzuen antzera.

Hontominen biltegiratzea karbonatoetan egiten da, batez ere kaltzitan, ohikoena areetan egitea bada ere. Alde horretatik, egitasmo aitzindaria da. Adituak azpimarratu du teknologia horrek ez duela zerikusirik fracking edo haustura hidraulikoarekin: «Jende askok uste badu ere gauza bera direla».

Iturria: Berria.eus

Zergatik zahartzen diren aparailuak

Orain egun batzuk, hainbat lankiderekin aritu nintzen jendeari “zaharkitze programatua” delako kontzeptua azaltzeko aukerez. Irrati-saio espezializatugabeaz ari ginen, eta mundu guztiak ulertzea genuen helburu. Ni egoskor nengoen “esateko beste erarik ez dago, ez dago eta ez dago, eta gainera, mundu guztiak ulertuko du termino hau erabilita”. Eztabaida hura zela eta, hainbat galdera egin nituen Facebookeko eta Twiterreko lagunen artean. Oso emaitza interesgarriak lortu nituen.

teknologia
Irudia: Zaharkitze programatua produktu baten bizitza erabilgarriari bukaera zehatza ezartzeari deritzo, ekoizleak berak produktua diseinatu eta merkaturatzean aurreikusi dena. Laburbilduz, biziraupena mugatua dute jaiotzatik aparailuak kontsumitzaileak berri bat eros dezan tarte jakin batean.

Lehenengo kasuan, nahiko feedback eskasa lortu nuen, 3.000 jarraitzailetik 27k baizik ez baitzidaten erantzun. Hala ere, %89k esan zuten bazekitela zer zen zaharkitze programatu hori. Facebookeko emaitzak argigarriagoak izan ziren. 130 iruzkin bidali zizkidaten, eta haietatik 8 mezutan bakarrik esan zidaten ez zekitela zertaz ari nintzen. Hala ere, ezagutzen nituen erantzuna eman zidatenak, eta azkenean ohartu nintzen irratiko nire lankideak zuzen zebiltzala: aurretik azaldu gabe ezin eman daiteke jakintzat horrelako termino bat, irrati espezializatugabe batean.

Hona galdera hau, Interneten begiratu gabe erantzuteko:

Badakizue zer den zaharkitze programatua delako hori?

Izan ere, hainbat lankiderekin hitz egin dut honetaz, eta ez dakigu ziur hau termino ezaguna den ala ez.

Nire lagun batek aditzera eman zidan zientzia esparrukoak ditudala Facebookeko lagunak, eta beraz nire galdetegiaren emaitzak ez zirela estrapolagarriak. Nik hasiera batean, nire laguna oker zebilela pentsatu nuen, baina erantzun guztiak jaso ondoren konturatu nintzen baiezko erantzunak batez ere teknikariek edo zientzialariek emanak zirela.

Beste alde batetik, galdetegia ez zen anonimoa eta hori kontuan hartzekoa da baiezkoen kopuru nagusia ulertzeko. Ezetz esan zutenen perfila bat zetorren irrati espezializatugabeen porfil orokorrarekin: 25-55 urtekoak, klase ertainekoak, bigarren hezkuntzako ikasketadunak, eta 10.000-550.000 biztanleko herri eta hirikoak.

Izatez, enpresek eta fabrikatzaileek egiten dute produktuak zenbat iraun behar duen kalkulatzen dute diseinu-fasean. Alegia, berariaz diseinatzen dute, epe jakin bat beteta produktua honda dadin.

Askok esan zidaten badagoela RTVEren dokumental interesgarri bat honi buruz:Comprar, tirar, comprar. La historia secreta de la obsolescencia programada. Bertan zehatz-mehatz jorratzen dute kontua.

“1911.ean 2.550 orduko bizitza bermatzen zen bonbilletan, baina 1924.ean, fabrikatzaile nagusiek iraupena 1.000ra jaistea adostu zuten. Phoebus taldeak sinatu zuen akordio hau, ‘erosi, bota, erosi’ zeritzona. Ofizialki ez zen horrelako akordiorik egon, baina gure saio honetan akordioaren dokumentu-frogak aurkeztuko ditugu, akordioa zaharkitze programatuaren sorrera izan zela agerian uzteko”.

Bestetik, nik neuk aurkitu dut “zaharkitze sumatua” deitu litekeen zerbait. Izan ere, norbaitek Facebooken aditzera eman zuen une jakin batean kontsumitzaileek beraiek sumatzen dutela bere objektuak modatik kanpo gelditu direla. Beraz, funtzionatzen jarraitzen badute ere, objektu berriak erosteko gogoa pizten zaie.

Kasu batean zein bestean, enpresak dira egoerari etekina ateratzen diotenak. Hala gertatzen da, bai denbora mugatua duten objektuen kasuan, bai eta merkatuan aldiro-aldiro diseinu-berrikuntza baizik ez dakarten produktuak jartzen direnean. Kasu guztietan ere, gora egiten dute salmentek.

Garbi dago erosleak eten gabe erostera bultzatuak gertatzen direla, baina horretaz gain, ingurumena oso kaltetua suertatzen da, maiz biodegradagarriak ez diren hondar asko sortzen direlako. Smarphone edo tablet bezalako objektu elektronikoen kasuan, zaharkitze mota biak jazotzen dira, eta gainera, milaka urte igarotzen dira litio edo berun-bateriak bezalako kutsatzaileak desagertu baino lehen.

Zer esanik ez, nekez alda dezakegu hau guztia, merkatu honetan milaka miloi baitaude jokoan.

Iturria: Maria José Moreno,  ZientziaKaiera

Euskal baleazaleek arrantzatutako baleen gantzak Europa osoko etxeak argiztatzen zituen

Euskal Baleazaleen istorioa. Eñaut Tolosa

Fikziozko nahiz dokumentalezko hamaika film labur eta film luzetan parte hartu du Eñaut Tolosak (Beasain 1977) eta hamaika betebehar izan ditu zinemagintzan. Attrezzoan hasi eta gero, ekoizpenean ibili zen, errealizadore, gidoigile, ekintzaile… proiektu batzuetan guztiak batera egin ditu, orkestra gizonen erara. Hamabost ofizio eta hamasei miseria ikus-entzunezkoaren bidez istorioak kontatze aldera.

2015ean Euskal Baleazaleen Triskantza dokumentala grabatzeko helburuz joan zen Islandiara, crowdfunding kanpaina bati esker lortutako sei mila euroekin proiektua eta ametsa zen zerbait egia bihurtzera: 1615ean Islandiako historian gertatu zen sarraskirik handiena jaso hemen kontatzeko, 32 euskal baleazaleen hilketa.

1. irudia: Eñaut Tolosa zinemagilea Islandian dokumentala grabatzen zebilen sasoian. (Argazkia: Eñaut Tolosa / Goierriko Hitza)

1. irudia: Eñaut Tolosa zinemagilea Islandian dokumentala grabatzen zebilen sasoian. (Argazkia: Eñaut Tolosa / Goierriko Hitza)

– Zer da “Euskal Baleazaleen Triskantza” egitasmoa?

Euskal Baleazaleen Triskantza dokumental arkeologiko bat da non euskal ikertzaile talde bat 1615ean gertatutako hilketa argitze aldera Islandiara abiatuko garen. Hau da 400 urte beranduago detektibe lanak egitera joan gara: galdeketak egin, hilketak gertatu ziren lekuak miatu, aztarnak bilatu, etab… gertaera ilun honen gainean argi pixka bat jartzeko asmoz.

– Gaur egungo euskal gizarteak ezagutu beharko lukeen gaia al da baleazale hauen istorioa? Zergatik?

Zinemazale naizen heinean uste dut istorio historiko honek pelikula ikaragarri bat izateko osagarriak dituela: mundu ezezagun batera bidai bat, protagonista tragiko bat eta itzelezko abentura bat.

Honez gain, ezezaguna zitzaidan euskal baleazaleen historia orokorra. Gure herriaren industriaren aitzindariak izan ziren. Miresgarria da suposatzen zuen herri elkarlana. Barnealdeak egurra, burdinolak eta sagardoa jartzen zuen. Kostaldeak berriz itsasontzigintza eta teknologia garatzeko banku proba hoberena zena, Kantauri itsasoa. Arrantzatutako balearen gantzak Europa osoko etxeak argiztatzen zituen. Lehorrekoa izanik, gai honi buruz estrenekoz Albaola museoan entzun nuenean, txundituta geratu nintzen eta historia aro honi buruz dokumentatzeari ekin nion neure eskuetara iristen zen guztia irakurriz eta ikus-entzunez. Balioan jarri beharreko ondarea dela uste dut eta grina hau kutsatu nahi nieke dokumentala ikusten duten guztiei.

– Zergatik joan ziren hain urrun baleazaleak? Nolakoa izan zen haien eta bertakoen elkarbizitza?

Mendeetan zehar mundu osoan liderra izan eta gero, euskal balea-industriak indarra galdu zuen XVII. mendean. Holandarrek eta ingelesek euskaldunak ohikoa zuten arrantza-lekutik, hots, Labrador eta Ternuatik, bortizki bidali zituzten merkatua bereganatzeko asmoz. Honela Norvegia eta Islandiarantz jo zuten euskal marinelek baleei segika, inor joatea ausartzen ez zen lekuetara, aukera berrien bila. Marinelek “infernu zuria” deitzen zuten parajetara.

Zerk eragin zuen 1615eko triskantza? Zergatik akabatu zituzten hain bortizki? Bizirik atera al zen inor?

Nire ustez ez dago arrazoi bakarra, hau da, zenbait zirkunstantziaren konfluentziarengatik gertatu zen gertatutakoa: krisi ekonomiko globala pairatzen zuen Europak eta batez ere Islandiak, agintarien ustelkeri politikoa ere tartean zegoen, ezberdintasun erlijiosoak, arrotzari beldurra (xenofobia)… Gaur ere hilketen iturburu diren aferak.

Bortxaren erabilerak arreta deitzen duen arren, niri, behinik behin, ez zait horren harrigarria iruditzen, krudeltasuna garaikidea da. Lehenengo munduan gaude eta ia egunero daude labankadaz hiltzen dituzten emakumeak, zer esanik ez gatazka armatuak edo goseteak dauden lekuetan. Beharbada gizakiak, garbiagoak eta eraginkorragoak izatera heldu gara pertsona talde bat hiltzerako orduan eta teknologia garapenari 32 gizaseme akabatu ditzakegu roiboos bat hartzen dugun bitartean. Baina, teknologia hori eskura ez dagoenenean aizkora, mailua eta labanak erabiltzen jarraitzen ditugu. Asko daukagu hobetzeke zentzu horretan, ez dakigu oraindik liskarretan bestearen lekuan jartzen.

– Zein izan zen gertakari horren eragina Euskal Herrian? Eta Euskal Herriko arrantzan?

Ziurrenik Euskal Herrian ez zuten gertatutakoaren berri izango. Ageria den bezala, bertan hildakoek ez zuten kontatzeko aukerarik eduki. Bestalde, bizirik iraun zutenei ez zitzaien jazotakoren berri ematea komeni, espioitza industriala ekiditeko heriotza zigorrarekin zigortzen zituelako Espainiako koroak bandera atzerritarreko ontzietan sartzen ziren euskal baleazaleak. Orduan, nire ustez (eta hau espekulazio hutsa da), iritsi zirenean isil isilik gorde zuten bizitako abentura.

Euskal baleazaleek Islandiara arrantzatzera joaten jarraitu zuten XVII. mende osoan zehar eta islandiarrekin hartu eman oparoa izan zuten, honen adierazgarri da elkarrekin komunikatzeko asmatu zuten eusko-islandiera pidgina: tratuak ahalbideratzeko hitz soltez eta esaldi laburrez osaturiko hiztegi bat baino gehiago baina hizkuntza bat baino gutxiago.

– Zenbat aste iraun zuen grabaketak? Zer harritu zintuen gehien herrialde horretaz? Zein izan da zuen taldea (arkeologoak, buzoak, soinua, argazkia…)?

Grabaketak Islandian bi aste eta Euskal Herrian beste bi iraun ditu. Lantalde guztia gehien harritu duena, (paisaia izugarriez aparte), islandiarren estres eza da, iparraldeko karibetarrak deitzen genien, lanak oso era efizientean ateratzen dituzte aurrera baina kontinentean bizi dugun antsietatea sufritu gabe. Iritsi ginenean erritmo honetara ohitzea kosta egin zitzaigun baina behin gure doinu eta frekuentziak berdindu zirenean lanaz gozatzeko modu hobea dela konbentzitu ninduen. Naturaren eta ez merkatuaren musika pean lan egin behar dela ikasi dut iparralde urrun hartan beraz.

Bertatik sei pertsona joan ginen Islandiara; hiru urpekari eta arkeologo, bi kamera errealizadore eta soinu teknikaria. Gure arteko elkarbizitza izan da abenturaren erronka handienetako bat. Furgoneta, garraiobide izateaz gain, gure logela, jantokia eta lantokia zen era berean. Baleontziak marinelarentzat ziren bezala. Paralelismo hau jokatu nahi genuen dokumentalean eta ez da erreza izan gu bezalako kalekume koadrila batentzat.

– Noiz, nola eta zein hizkuntzetan ikusi ahal izango dugu dokumentala?

Dokumentalaren estreinaldia Orioko baleazale egunean izango da, maiatzaren 12an. Jatorrizko bertsioan 5 hizkuntzatan hitz egiten da filmean, euskara, islandiera, pidgina, gaztelera eta ingelesa. Baleazaleen erara bidaian zehar komunikatzeko behar izan ditugun mintzaira guztiak erabili ditugu. Hala ere, ulertuak izate aldera behar adina hizkuntzetan azpititulatuko ditugu edukiak.

– Zein da egun zure harremana zinemarekin?

Zinema maite dut. Hiru urterekin amaren eskutik askatu eta herriko Usurbe antzokian “Tiburoi” ematen ari ziren bitartean ezkutatu nintzenetik. Orduz geroztik ez naiz itsasoan gerria baino gehiago bustitzera ausartzen. Zine areto barruko itzalpean ordea milaka abentura bizitzeko ausardia sentitzen dut. Nerabezaroan, trenak egiten diren herrian, Beasainen, pelikulak egiteko ametsa neukan, Goierriko fabrika handiena itxi eta Europako zine estudio handienean bihurtu nahi nituen. Gaur, umilagoa naizen arren ez diot filmak egiteko ametsari uko egin. Beranduegi da ni sendatzeko.

Euskal Baleazaleen Triskantza dokumentalaren aurkezpen bideoa.

Iturria: Zientzia Kaiera